5 soruda mutlak butlanın teknik detayları: Mutlak butlan nedir, nasıl oluşur?
Türkiye siyasetinin nabzını uzun süredir en çok yükselten konulardan biri olan CHP’nin 38. Olağan Kurultayı’na ilişkin “mutlak butlan” davasında karar çıktı. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, partinin 4-5 Kasım 2023’te yapılan 38. Olağan Kurultayı ile bu tarihten sonra gerçekleştirilen tüm olağan ve olağanüstü kurultayların ve bu kurultaylarda alınan tüm kararların iptaline hükmetti. Mahkeme ayrıca, kurultay öncesindeki genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ve dönemin parti organlarının görevlerine aynen devam etmesine, Özgür Özel ile MYK, PM ve YDK üyelerinin ise tedbiren görevden uzaklaştırılmasına karar verdi. Peki bu karar tam olarak ne anlama geliyor ve süreç nasıl işleyecek? İşte mutlak butlan kavramına dair merak edilen 5 temel sorunun yanıtı...
1) Mutlak butlan nedir? Hukuken ne ifade eder?
Mutlak butlan, hukuk sisteminde bir hukuki işlemin en ağır şekilde geçersiz sayılması anlamına gelen bir kavramdır. Hukuki işlemin, kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olması ya da geçerlilik şartlarının eksikliği halinde ortaya çıkar. Bu durumda işlem baştan itibaren hiç doğmamış kabul edilir ve hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. Hukukçular bu kavramı “kesin hükümsüzlük” olarak da tanımlamaktadır.
Mutlak butlanın en belirleyici özelliklerinden biri, zamanaşımı süresinin işlememesidir. Ayrıca, mutlak butlan kararı verilen bir işlem tarafların iradesiyle geçerli hale getirilemez ve herkes tarafından ileri sürülebilir. Mahkemeler de bu geçersizliği kendiliğinden (re’sen) dikkate almak zorundadır.
Örneklendirmek gerekirse: Kanunen noterde yapılması gereken bir taşınmaz satış sözleşmesinin taraflar arasında yazılı olarak yapılması durumunda bu sözleşme mutlak butlanla geçersizdir. Siyasi parti kurultayları özelinde ise, kurultayın toplanma usulü, karar alma süreçleri veya delege yapısının yasal çerçeveye aykırı olması halinde mutlak butlan gündeme gelebilmektedir.
2) Dava nereden kaynaklandı ve nasıl bir süreç izledi?
Dava, CHP’nin 4-5 Kasım 2023’te düzenlenen 38. Olağan Kurultayı ile 8 Ekim 2023 tarihli İl Kongresi’nin iptali talebiyle açılmıştı. Kurultayda, Kemal Kılıçdaroğlu’na karşı yarışan Özgür Özel, genel başkan seçilmişti. Davacılar arasında eski Hatay Büyükşehir Belediye Başkanı Lütfü Savaş da bulunuyordu.
Süreç şu aşamalardan geçti:
Yerel mahkeme aşaması (Ankara 42. Asliye Hukuk Mahkemesi): Yerel mahkeme, daha önce davanın “konusuz kaldığı” gerekçesiyle usulden reddine karar vermişti. Mahkeme, 21 Eylül’de yapılan olağanüstü kurultay ve 24 Eylül’de yapılan İstanbul İl Kongresi’nde il başkanlarının, parti genel başkanının, parti meclisi ve yüksek disiplin kurulu üyelerinin seçimlerinin yapılıp sonuçlarının tasdik edildiğini, bu nedenle iptali istenen eski kurultay için “hukuki yarar” kalmadığını belirtmişti.
İstinaf aşaması: Davacıların itirazı üzerine dosya Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi’ne taşındı. İstinaf mahkemesi, yerel mahkemenin ret kararını bozarak kurultayların iptaline ve tedbir kararı verilmesine hükmetti.
3) Kararın siyasi ve hukuki sonuçları nelerdir?
İstinaf kararı, tespit edilebildiği kadarıyla şu sonuçları doğurmaktadır:
38. Olağan Kurultay ile sonraki tüm olağan/olağanüstü kurultay kararları baştan itibaren yok sayılacak.
Özgür Özel ile MYK, PM ve YDK üyeleri tedbiren görevden uzaklaştırılacak.
Kurultay öncesindeki genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ve parti organları görevlerine aynen devam edecek.
Bu tablo, partide fiili bir yönetim değişikliğine yol açabilecek nitelikte.
4) Karara itiraz edilebilir mi? Temyiz süreci nasıl işleyecek?
Evet, karar henüz kesin değil. İstinaf mahkemesinin bu kararına karşı tarafların Yargıtay’a temyiz başvurusunda bulunma hakkı bulunmaktadır. Temyiz sürecinde Yargıtay’ın üç temel seçeneği vardır:
Yargıtay, istinaf kararını hukuka uygun bulup onarsa, karar kesinleşir ve infaz aşamasına geçilir.
Yargıtay, istinaf kararını hukuka aykırı bularak bozarsa, dosya yeniden istinaf mahkemesine gönderilir.
Yargıtay, kararda bazı düzeltmeler yaparak onaylayabilir.
Ancak temyiz sürecinin tamamlanması aylar alabilir ve bu süre zarfında tedbir kararları geçerli olmaya devam eder. Yargıtay’ın kararı onaması halinde süreç tamamen sona erecek; bozma kararı verilirse dosya yeniden istinafa gönderilecek, istinafın dosyayı yerel mahkemeye iade etmesi halinde ise dava esastan yeniden görülecektir.
5) Mutlak butlan kayyım ataması mıdır?
Mutlak butlan kararı, kağıt üzerinde, "doğrudan" kayyım ataması değildir. Kararın hukuki sonucu, hukuki işlemin (kurultayın) baştan itibaren yok sayılması ve dolayısıyla o kurultayda seçilen yönetimin görevini sürdürmesinin hukuken mümkün olmamasıdır. Bu durumda bir önceki yönetimin (Kemal Kılıçdaroğlu dönemi yönetiminin) göreve devam etmesi söz konusudur.
Kayyım tartışmaları, daha çok bu yönetimlerin de görevini yapamayacak durumda olması veya parti içi anlaşmazlıklar nedeniyle organların oluşturulamaması halinde gündeme gelmektedir.
Ancak seçilmiş bir yönetimin yerine yine seçim dışında bir yöntemle -mutlak butlan yöntemi ile- "görevlendirme" yapılması pratikte kayyım ataması anlamına gelir. (EVRENSEL)
