AP, Akın Gürlek'in AB yaptırım listesine alınmasını isteyecek: "Erdoğan iktidarda kaldığı sürece Türkiye’nin Avrupa ile ilişkisinde hiçbir gelişme olmaz"

Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu’nda 17 Haziran’da oylanacak Türkiye raporunun taslak metninde Adalet Bakanı Akın Gürlek’in “yaptırım listesi”ne konulması önerisi var. Raporun hazırlanmasında kilit rol oynayan Slovenyalı Parlamenter Vladimir Prebilic, kabul edilse bile tavsiye niteliğinde olan, doğrudan sonuç doğurmayan rapor konusunda Ankara’nın da bilgilendirildiğini, “Bu ismi çıkartmanız için yapabileceğimiz bir şey var mı” yanıtı verildiğini söyledi...

Perşembe akşamı Avrupa Parlamentosu Yeşiller Grubu’ndan Slovenyalı parlamenter Vladimir Prebilic ile görüşmeye giderken yaklaşık on senedir Avrupalı siyasetçilerden dinlediğim suya tirit analizlerin benzerlerini duymaya hazırdım. Malumunuz Avrupa’daki karar alıcılar, 2016’daki mülteci anlaşmasından beri Ankara ile net bir al-ver ilişkisi içerisinde. Türkiye’nin kâğıt üzerinde “Avrupa Birliği tam üyeliğine aday bir ülke” olmasının retorik dışında gerçek bir karşılığı kalmadı. İki taraf da kamuoyu önünde sanki hakikaten ortada bir üyelik müzakeresi varmış gibi yaparak arka planda güvenlik, savunma ve enerji konularında birbirine elense çekiyor. Mevzu bundan ibaret.

Şu anda konuşulan maksimum çerçeve, Türkiye’nin Gümrük Birliği içinde hak ettiğini alıp almayacağı, Türk vatandaşlarına vize serbestisinin bir gün gerçek olup olamayacağı, Türkiye’nin Avrupa’nın yeni savunma postürüne ve “Made in Europe”a dahil edilip edilmeyeceğiyle sınırlı. Ya da düne kadar Ankara açısından hedef en azından bu çerçeveydi. Ancak Erdoğan hükümetinin Türkiye içinde işleri getirdiği nokta nedeniyle bu sınırlı çerçevenin dahi “hayal” olmak üzere olduğunu net biçimde ortaya koyan ifşaatlarda bulundu Vladimir Prebilic. Güncel duruma dair yorumlarını kendisiyle yaptığımız mülakatta göreceksiniz. Ancak mülakata geçmeden önce şu satırlara dikkatinizi çekmek istiyorum:

“Ciddi demokratik gerileme göz önüne alındığında, Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi ve AB Komisyonu Başkan Yardımcısı’na (Kaja Kallas) çağrımızı yineliyoruz. İnsan hakları ve temel özgürlüklerin ciddi ve kasıtlı ihlallerinden sorumlu Türk yetkililere karşı, AB Küresel İnsan Hakları Yaptırım Rejimi kapsamında, AB'deki varlıkların dondurulması da dahil olmak üzere kısıtlayıcı tedbirlerin uygulanmasının değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu yetkililer arasında, kayyım rolünü üstlenenler ve onları atayanlar veya devletin baskıcı mekanizmasında kilit rol oynayanlar, örneğin eski İstanbul Başsavcısı Akın Gürlek de yer almaktadır. Akın Gürlek'in Adalet Bakanı olarak atanmasından duyulan dehşeti dile getirirken, yaşanan durumun kariyeri boyunca her zaman siyasi bir gündemi takip eden siyasi bir aktör olduğunu ortaya koyduğunu belirtiriz.”

Yukardaki alıntı haftaya Çarşamba günü 17 Haziran’da Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu’nda oylanacak 2026 Yılı Türkiye Raporu’nun taslak metnindeki 21. paragrafın tercümesi. Parlamentodaki siyasi gruplar rapor üzerine 40 saati aşkın tartışmışlar. Tam metne nihai hali vermişler ki Bölge İdare Mahkemesi’nin CHP yönetimine dair 21 Mayıs tarihli “mutlak butlan” kararı çıkmış. Kararın ardından yaşananları dikkatle izlemişler ve Türkiye’nin geçmekte olduğu bu tarihi anda hükümete yönelik kınamanın daha yüksek tonda olması gerektiği konusunda hemfikir olmuşlar. Ancak “mutlak butlan” kararı çıkmasa bile Adalet Bakanı Akın Gürlek’e yaptırım uygulanmasına yönelik çağrı zaten metinde yer alacakmış.

Avrupa Parlamentosu kararları tavsiye niteliğinde. Dolayısıyla bu rapor ezici çoğunlukla kabul edilse dahi Adalet Bakanı Gürlek otomatikman Avrupa Birliği’nin yaptırım listesine alınmış olmayacak. 2020’de yürürlüğe giren AB Küresel İnsan Hakları Yaptırım Rejimi’ne göre yaptırımları AB Komisyonu açıklıyor. Yani aslında Avrupa Parlamentosu, bu raporla AB Komisyonu’nu ve AB liderlerinin karar aldığı Konsey’i zorlamaya çalışacak.

Ukrayna savaşı başladığından beri Rus lider Putin’in yakın çevresinden çok sayıda siyasetçi, bürokrat ve iş insanı AB’nin yaptırım listesine konuldu. Şu anda AB yaptırım listesinde Rusya, Suriye, Venezuela, İran, Belarus, Sudan ve Myanmar’dan toplam 136 kişi var.

Türkiye’den bir ismin bu listeye konulmasının Avrupa Birliği’nin seçilmiş organı Parlamento tarafından talep edilmesi bir ilk. Ankara’nın buna tepkisinin büyük olacağını tahmin edebiliriz. Aslında AKP hükümeti epey süredir AB tarafından yayımlanan raporlara “yok hükmünde” deyip çöpe atma eğiliminde. Yine de Akın Gürlek’in bizzat devletin baskıcı mekanizmasının merkezi aktörü olarak etiketlenmesine tepkisiz kalacaklarını sanmıyorum.

Avrupa Parlamentosu raporunun altında imzası bulunacak isim Türkiye Raportörü İspanyol Sosyal Demokrat siyasetçi Nacho Sánchez Amor. Bu yazıda görüşlerine yer vereceğim Vladimir Prebilic de “gölge raportör." Prebilic’in Türkiye mesaisi Avrupa Parlamentosu’na seçildiği 2024 senesinden çok geriye gidiyor. Avrupa Konseyi’ndeki görevi sırasında Türk yetkililerle sık sık görüşerek insan hakları ihlallerini gündeme getiren heyetlerde yer alan bir isim. 2021’de Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi Eş raportörü olarak geldiği Ankara’da dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ile yaptıkları görüşmeyi unutamıyor. Görüşmede Türkiye’nin yargılamalarda kullandığı terör tanımının çok geniş olmasını eleştirince Soylu’nun verdiği tepkiyi şöyle anlatıyor: “Çok sinirlendi. Bizim Avrupa’da rahatlık içinde yaşadığımızı, hiçbir şeyden haberimiz olmadığını ve birilerinin sağladığı huzurun tadını çıkardığımızı anlatmaya başladı. Sesin çok yükseldiği bir tartışma yaşandı. Bu tür görüşmelerde böyle bir ton olmaz. Şok olduk.” Görüşmenin ardından Soylu kendilerini bakanlık binasındaki Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi’ne (GAMER) indirip gezdirmiş. Türkiye’deki bütün büyük şehir merkezlerinden canlı yayın olan dev ekranlarla kaplı duvarları görünce Prebilic, “Burası Beyaz Saray’daki ‘situation room’dan daha büyük olabilir” diye düşünmüş. Prebilic bugün beş sene önceki o anları hatırlarken “Benim anladığım kadarıyla bize orayı göstermesi bir tür gözdağıydı” diyor.

"Akın Gürlek’in AB yaptırım listesine alınmasını önereceğimizi Ankara’ya söyledik, 'Bu ismi çıkartmanız için yapabileceğimiz bir şey var mı?' diye sordular"

-Bu seneki Avrupa Parlamentosu Türkiye raporunun en kritik noktası sizce nedir?

İnsan hakları ve temel özgürlüklerin ciddi ve kasıtlı ihlallerinden sorumlu Türk yetkililerin AB'deki varlıkların dondurulması da dahil olmak üzere yaptırım uygulanması çağrısı yapıyoruz. Burada Adalet Bakanı Akın Gürlek’in ismi bizzat metne girdi. Çünkü kendisini bu siyasi motivasyonla yürütülen yargılamaların baş aktörü olarak görüyoruz.

-Önerdiğiniz yaptırım biçimi nedir?  

AB sınırları içindeki mallarının ve hesaplarının dondurulması, finansal işlemler yapmasının engellenmesi.

-Gördüğüm kadarıyla AB sınırları içine girmemesini de kapsayacak bir öneri değil.

Hayır o yok. Ama neyi önerdiğimizi biz açık biçimde Türk hükümeti ile yaptığımız görüşmelerde kendilerine önden haber verdik. Ankara’dan bazı iktidar partisi milletvekilleri ile yaptığımız görüşmelerde açık açık bize “Bu isim kararda olmasın” talebinde bulunuldu. “Akın Gürlek’in isminin metinden çıkartılması için ne yapabiliriz?” diye soruldu. Kendilerine yanıtım çok basitti. “Yanlış soruyu soruyorsunuz çünkü bu ismin metinden çıkartılması için bizim yapabileceğimiz bir şey yok. Bu ismi oradan çıkartacak şey sizin Türkiye’de yapacaklarınızdır” dedim.

"Türk hükümeti demokrasi ve hukukun üstünlüğünde tutum değiştirmediği sürece vize ve gümrük birliği alanında hiçbir gelişme olmaz"

-Kim sordu?

Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu’nun AKP’li Eş Başkanı İsmail Karayel.

Bizim mesajımız açık; artık yeter, şaka yapmıyoruz. Biz bu konuları açınca, Türk tarafı hep vize serbestisi ve Gümrük Birliği konularını gündeme getiriyor. Ancak Türk hükümeti demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanlarında tutum değiştirmediği sürece bu alanlarda Türkiye için hiçbir gelişme olmayacaktır.

Farkındayız hükümetiniz durumu halka “Avrupa Birliği Türkiye’den nefret ediyor” şeklinde sunmaya çalışıyor. Biz Türkiye’den nefret etmiyoruz, Türkiye’ye ve Türk halkına yardım etmek istiyoruz. Ama bu hükümetin ajandasına yardım etmeyeceğiz.

-Adalet Bakanı Akın Gürlek’in AB yaptırım listesine konulması CHP hakkındaki “mutlak butlan” kararından sonra mı gündeme geldi?

Hayır, 21 Mayıs’ta mahkeme kararı çıkmadan önce de zaten bu bölüm taslak metne girmişti.

"Türkiye ile süreçlerin ilerletilmesiyle ilgili sorun Cumhurbaşkanı ve onun savunduğu rejim"

-Gerçi Trump’ın iki senesi kaldı. Bu söyledikleriniz uzun vadeli işler.

Evet ama bana kalırsa Trump’tan sonra yeni bir Trump olacak çünkü ABD’de siyasi zemini değiştirdiler. Belki de JD Vance, ABD-AB ilişkilerinin geleceği açısından Trump’tan daha kötü olacak. Bekleyip görmemiz gerekiyor. Ama bu gidişle NATO’nun tüm mimarisi değişecek. Bu durumda NATO ve AB içindeki kesişen, kesişmeyen ülkelerle ilişki nereye gidecek? Şimdi önümüzdeki soru bu. Mesela Britanya ile AB arasındaki müzakereler yeniden başlıyor. İzlanda yakında AB üyesi olabilir. Ukrayna bir biçimde bu denklemin içinde olacak. Bu açıdan bir diğer önemli ülke de Türkiye. Ve önümüzdeki soru şu; Türkiye konusunda ne yapacağız? Ülkenizle tüm bu konuların konuşulması ve süreçlerin işletilmesiyle ilgili bir sorun var yalnız.

-Neymiş o “bir sorun”?

Cumhurbaşkanı.

-Siz bugün Türkiye’nin sorunlarının ve Avrupa Birliği’nin Türkiye ile yaşadığı sorunların tek bir adama bağlı mı olduğunu söylüyorsunuz?

Ona ya da temsil ettiği partiye ya da savunduğu rejime bağlı.

"Erdoğan iktidarda kaldığı sürece Türkiye’nin Avrupa ile ilişkisinde hiçbir gelişme olmaz"

-Yani siz Türkiye’nin değişen Avrupa savunma ve güvenlik postürüne katılmasının bu şartlarda olamayacağını mı söylemek istiyorsunuz?  

Evet, Erdoğan iktidardayken olmaz.

-Tabii bu sizin bireysel görüşünüz. Zira biz aslında son senelerde AB kurumlarının yöneticilerinin Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ilişkide yapıcı, sonuç odaklı olduğunu, bahsettiğiniz otoriterleşme sorununu neredeyse hiç gündeme getirmediklerini izledik. Mesela Ursula Von der Leyen, Ankara’ya geldiğinde sizin bu bahsettiklerinizi bir kenara koyun tek cümle “insan hakları” vurgusu yapmadı.

Olayları bu kadar basite indirgeyemeyiz. Ursula Von der Leyen Avrupa Birliği demek değildir. Üzgünüm ama böyle değil. Avrupa Birliği 480 milyon insandan oluşuyor, onların iradesini temsil eden de Ursula Von der Leyen değil. İşler değişmeye başladı. Son dönemde kendisinin Avrupa Parlamentosu’na getirdiği önemli taslaklara itiraz edildi, kendisine “Git bunu düzelt öyle getir” denildi. Getirdiği son taslak parlamentoda müzakere dahi edilmedi. Ayrıca onun hakkında üç kınama önergesi var biliyorsunuz. Dolayısıyla da “Von der Leyen Avrupa Birliği’dir” algısı gerçeği yansıtmıyor. Ve ben gururla Avrupa Parlamentosu’nun Türkiye’deki rejimi kınama konusunda çok açık ve net davrandığını söyleyebiliyorum.

"Ben şu an Avrupa Parlamentosu içindeki genel yaklaşımı anlatıyorum, zaten haftaya bunun böyle olacağını göreceksiniz"

-Erdoğan bugün yapmaya çalıştığı şeyi başarır, CHP’yi bölme hamlesiyle muhalif bloğu tamamen dağıtır ve bir sonraki seçimi kazanırsa geliyoruz 2027 ya da 2028’e ve üzerine bir beş sene daha ekliyoruz. Yani bu senaryoda Erdoğan 2032’ye ya da 2033’e kadar Türkiye’de iktidarda kalıyor. Size göre bu durumda o tarihin sonuna kadar Avrupa Birliği’nin Türkiye ile ilişkilerinin ilerleme ihtimali yok. Yorumunuzu doğru mu anlıyorum?

Şu anda Avrupa Parlamentosu’ndaki genel yaklaşımın bu olduğunu söyleyebilirim. Erdoğan bu rejimle ülkeyi yönetmeye devam ettiği sürece Avrupa Birliği ile hiçbir ilerleme olması mümkün değil. Herhangi bir biçimde üyeliğin gerçekleşme ihtimali de yok. Parlamentoda açık bir çoğunluk var, bu rejimin uygulamalarından bıktık. Zaten bunu da 17 Haziran’daki Türkiye raporunun oylaması sırasında göreceksiniz.

"Raporun en az yüzde 60’lık bir çoğunlukla kabul edileceğini düşünüyoruz"

-Raporun net bir çoğunluk tarafından kabul edileceğini düşündüğünüzü anlıyoruz.

Evet, yüzde 60’la kabul edilecektir. Bizim öngörümüz bu yönde. Hatta belki daha fazla bir çoğunluğa da ulaşabiliriz. (CANSU ÇAMLIBEL - T24)