"İkarus güneşe fazla yaklaşınca sağ çıkamamıştı"
--------------------------
Siyasi gücü tekeline ve kamusal yaşamı da üç yıldır hâkimiyetine aldıktan sonra, Türk Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan belli ki artık kendisini yüksekten uçmaktan hiçbir şeyin alıkoyamayacağına inandı.
Fakat Yunan Mitolojisindeki İkarus gibi uçuşu Erdoğan’ı güneşe fazla yaklaştırdı. Üst üste gelen skandal ve protestolar Erdoğan’ı, yolsuzlukla suçlanan dört bakanın istifasıyla neticelenecek bir kabine değişikliğine zorladı.
İkarus güneşe fazla yaklaşınca sağ çıkamamıştı. Erdoğan’ı siyasetten yok saymak için henüz erken olabilir ama Türkiye’nin iç dinamikleri ve müttefikleri ile olan ilişkileri devamlı olarak bozulmuştur.
Erdoğan, İkarus gibi kibir günahından çok fena yanmıştır. 12 yıllık iktidarında siyasi olarak; Atatürk’ün tek parti döneminden beri; hiçbir liderin sağlayamadığı hâkimiyeti elde etmiştir.
Bu hâkimiyet sadece iyi bir siyasetçi olduğundan değil, karşısında ona meydan okuyacak veya tatmin edecek bir seçenek sunamayan talihsiz bir muhalefetin olmasından da kaynaklanmaktadır.
Mevcut kriz, ellerinde arama izni olan savcıların 3 bakanın oğullarının ve İran’ı yaptırımlardan korumak amacıyla altın ticaretinde aracı rolü üstelenen ve bu nedenle ABD ile Avrupa’da hoşnutsuzluğa neden olan Halkbank CEO’sunun evlerine baskın düzenlemeleriyle patladı.
Savcılar ayakkabı kutularında 4,5 milyon Dolar nakit para, birçok kasa ve para sayma makinesi buldular. Bakanların çocukları ve diğer şüpheliler için para aklama, yolsuzluk, rüşvet gibi suçlamalar söz konusu.
Türk halkının yıllardır AKP ile örtülü bir sözleşmesi vardı; ekonomi geliştikçe ve hizmetler halka sunuldukça yolsuzluklara göz yumulacaktı. Buna ek olarak, Erdoğan elektronik ve yazılı basının büyük bölümünün yandaşlarca yönetilmesini sağlamış ve gazetecileri patronlarına baskı uygulayarak yıldırmıştı.
PEKİ, NE DEĞİŞTİ
Mayıs ve Haziran’da İstanbul ve diğer kentleri sarsacak hükümete karşı başlayan direnişler Erdoğan ve kurmaylarında beklenmedik bir etki bırakmıştı. Protestoların büyüklüğü ve devam süresi hükümetin sinirlerini bozmuştu.
İşte Erdoğan burada kritik bir hata yaptı. Siyasal bir çözüm aramak yerine, Erdoğan direnişçilerin üstüne gitme kararı almakla kalmamış, protestoların kaynağını geniş bir dış bağlantılı komplo olduğunu öne sürerek, onları ve taleplerini yasadışı göstermeye kalkmıştır. Kendisi ve devlet ile medyadaki taraftarları faiz lobisi, ABD, AB, Lufthansa, Reuters, Financial Times, CNN, Economist ve elbette ki Museviler ile İsrail destekli bir komplo olduğunu son derece tehlikeli mesajlar içeren ve aralıksız bir kampanya ile duyurdular. Dolayısı ile göstericiler bir entrikanın piyonuydular.
Burada iki sorun vardı:
Erdoğan büyük olasılıkla danışmanlarının yanlış yönlendirmeleri sonucunda protestoların kendi otoriter eğilimlerinden ötürü olduğunu kavrayamamıştı. Daha da önemlisi AKP kurmayları bu stratejinin 2014 Belediye Seçimleri öncesi kendi kitlelerinin saflarını daha da sıklaştıracağına inanmışlardı.
İkincisi de, Türkiye’nin Dünyadaki imajına zarar vermiş ve en önemli uluslararası işbirliklerini bozmuştu. İddialara göre olaylardan iki hafta önce Beyaz Saray’da onuruna yemek veren Obama, kendisi ile iletişimi kesmişti. Kendisini devirmek ile suçlanan Washington ile Avrupa başkentlerinde tam anlamıyla şaşkınlık hâkimdi.
Bununla beraber son skandal açığa çıkınca, Erdoğan ve AKP yine komplo silahına başvurdular. AKP’nin yandaş basını bir kez daha komplo denizinde boğuluyor.
Bu seferki biraz daha gösterişli: AKP açık bir şekilde kendisinin bir zamanlar eski ortağı olan muhafazakâr Gülen Harekatından şüphelendi. Şeffaf olmayan Gülen Hareketi ile AKP arasındaki düşmanlık hakkında söylenecek sözler var.
1990’lı yılların sonunda Türk Ordusu'ndan kaçarak Pennsylvania’ya iltica eden Gülen iş ortaklıkları, dernekler, medya kurumları ve okullar kurmuştu. Taraftarlarının emniyet ve yargı olmak üzere devlet kurumlarında bulundukları söyleniyor. Ordunun yenilmesiyle, Erdoğan ile Gülen arasındaki güç dengesi kızışmaya başlamış ve ortaklık artık çökmüştü. Yolsuzluk soruşturması ise ikisinin arasında bir çatışma olarak görülmekte.
Bu komplolardan ABD Büyükelçiliği ile personeli de nasiplerini aldılar. Büyükelçiliğin ve Amerikan Dışişleri Bakanlığının yalanlamalarına karşın, Erdoğan Ricciardone’yi kovmakla tehdit etti. AKP yandaşı 4 haber sitesi aynı günde büyükelçinin kovulmasını içeren haberleri neredeyse aynı şekilde verdiler.
Şimdi ortak bir öyküde karar vermişler-ABD, İsrail ve Gülen Hareketi tarafından organize edilmiş bir darbe girişimi.
Erdoğan’ın emniyet müdürlerini görevden alması ve gazetecilerin emniyet binalarına girişini yasaklaması toplumu hassas yerinden vurdu. Çünkü artık halk bu komplo teorilerine şüpheyle yaklaşıyor.
Her şey bir yana adeta bir Hollywood filminden alınmış kesitler gibi 4,5 milyon dolar nakit para, para sayma makineleri ve birçok kasa resimlerinin belleklerden silinmesi zor.
Ayrıca baskın sonrası yapılan açıklamalar saflık sınırlarını bile aştı: parayı yerleştiren yabancı komploculardan tutun, okul açmak için toplanmış paralara veya Balkan Üniversitesine bağış yapılmasına kadar söylenen sözler.
Alışılmadık şekilde Erdoğan bu sefer gelen baskılara dayanamadı ve kabinede değişikliğe gitti.
Her ne kadar toparlayabilirse de, artık içte ve dışta gücünü büyük ölçüde yitirmiş bir durumdadır. Belediye seçimlerinde kayıp verecektir, ama eski gücüne erişemeyebilecek olsa bile genel ve başkanlık seçimlerine kadar toparlayacak zamanı olacaktır.
Fakat Gezi olaylarının birikmiş öfkesi siyasi kariyerine büyük bir darbe vurdu. İçte artık insanların kendisini ve Türkiye’yi hedef alan fantastik komplolara inanmaları gittikçe güçleşiyor.
Ticaret ve yatırım yapma güveni ki AKP’nin başlıca dayanağıydı, TL’nin değer kaybetmesiyle, kökünden sarsıldı.
Günü kurtarmak adına Erdoğan gerçek ve hayali düşmanları ile gerilim politikasına başvurmaya devam edecek mi?
Böyle bir yola girmesi Türkiye’yi daha da bölecektir ve eğer özellikle ABD’yi hedef alırsa, uzun vadede ekonomik ve siyasi bedelleri çok ağır olur. ABD Türkiye ilişkileri, dost bir liderin kendisine Vaşington tarafından darbe tezgahlandığına dair yapılan suçlamaları ile çok zarar görmüş, kendisine olan güveni ise sıfıra indirmiştir.
ABD Türkiye ile çalışmaya devam edecektir; NATO müttefikliğinden Afganistan’daki duruma, ekonomik ve ticari ilişkilerden Suriye ve Ortadoğu’daki olaylara kadar her gün binlerce konuda işbirliği yapılan bir ülke ile başka bir seçenek olamaz.
Tüm bunlar göz ardı edilemez—fakat Erdoğan’ın kibri bir zamanların yakın ortaklığına çok büyük zarar vermiştir.
METNİN ORİJİNALİ
ICARUS AND ERDOGAN'S CORRIPTION SCANDAL
After monopolizing political power and dominating the public realm for years, Turkish Prime Minister Recep Tayyip Erdogan clearly thought nothing could stop him from flying high. Like Icarus from the Greek myth, however, Erdogan's flight has taken him too close to the sun. Recent mounting scandal and protest have forced Erdogan into a cabinet reshuffle that resulted in the resignation of four ministers accused of corruption. Icarus did not survive his encounter with the sun's rays. It may be too early to count Erdogan out, but Turkey's internal dynamics and relations with its allies have been altered permanently.
Erdogan, like Icarus, has been badly burned by the sin of hubris. In his 12 years of power, he has come to completely dominate Turkish politics in a way that no other leader since Ataturk's one-party state days. He achieved this dominance not just because he was a good politician but also because he faced a hapless opposition unable to challenge him or elaborate a convincing alternative vision. Ironically, early on in his term one of his closest advisors, who is now in the cabinet, confided "Turkey's greatest misfortune was that it lacked a credible opposition."
The current crisis erupted when prosecutors armed with search warrants raided the residences of three serving ministers' sons and the CEO of Halkbank, a government owned bank that had raised eyebrows in the United States and Europe for having been the intermediary in the gold trade with Iran designed to help Tehran avoid sanctions. The prosecutors found $4.5 million dollars and other currencies stashed in shoeboxes as well as numerous safes and money counting machines. The sons and other suspects were accused of money laundering, influence peddling, and bribery among other crimes. The three sons were those of the interior minister, who had been in office less than a year, the economy minister, and the environment and urban planning minister. A fourth minister in charge of relations with the European Union was also implicated.
Erdogan's current challenge is not simply the loss of credibility that the corruption scandal entails. There are few people in Turkey who had not suspected or gotten a whiff of scandal. But for years the Turkish public had an implicit social contract with the ruling Justice and Development Party (AKP) and its leaders: As long as the economic picture improved and more services were made available to the public, the corruption would be overlooked. As extra insurance, Erdogan also made sure that the majority of the press, print and electronic, would be controlled by his allies and he cowed journalists into submission by pressuring their bosses.
So what has changed? In May and June, Istanbul and other cities were rocked by demonstrations against the government that took Erdogan and company by surprise. The size and duration of the protests unhinged the government. It was then that Erdogan made a critical mistake. Instead of searching for a political solution, he decided not just to confront the demonstrators but also to delegitimize them and their demands by inventing a vast external conspiracy as the source of the protests. He and his supporters in the government, media, and elsewhere unleashed a virulent and non-stop campaign backed by imaginary information of how "an interest lobby," the United States, European countries, the German airline Lufthansa, the foreign media, the Financial Times, Reuters, CNN, and the Economist, to name a few, and of course the Jews and Israel together cooperated in this endeavor. The protesters and their allies in civil society and even in some business circles were therefore nothing more than the pawns of this evil cabal.
There were two problems with this campaign. First, Erdogan, possibly misled by his advisors, appears to have not understood the depth of the protests and the extent to which this was about his increasingly authoritarian tendencies. More importantly, the AKP brass came to believe that this strategy solidified his electoral base in advance of the March 2014 municipal elections. Second, it damaged Turkey's image abroad and harmed Ankara's most important international alliances. Indeed, U.S. President Barack Obama, who two weeks before the Gezi protests in May and June had dined with Erdogan in the White House, has allegedly stopped talking to him. Washington and European capitals were understandably shocked that they were blamed for attempting to overthrow him.
Nevertheless, when the most recent scandal emerged Erdogan and the AKP once again unleashed the conspiracy weapon. The pro-AKP press is once again drowning in a sea of conspiracy; the usual suspects have been fingered. This time there is a bit more flourish: The AKP openly suspected the hand of the movement of the religious conservative Fethullah Gulen, once an erstwhile ally and fellow traveler who increasingly became fearful of Erdogan's accumulation of power. There is something to be said about the enmity of the opaque Gulen movement and the AKP. Gulen who has been residing in rural Pennsylvania since the late 1990s when he sought refuge from the Turkish military, has built a vast network of business associations, media properties, and schools. His adepts are said to populate many state institutions, including the police and judiciary. The alliance collapsed with the defeat of the military as both Gulen and Erdogan began to perceive each other as having accumulated too much power. The corruption inquiry is seen as another skirmish in the battle between the two.
The flourish also came with manufactured stories about the U.S. Ambassador Frank Ricciardone and his embassy personnel. Embassy and State Department denials notwithstanding, Erdogan threatened Riccardone with expulsion. One day four pro-AKP government news sites appeared with almost identical story lines if not headlines directly or indirectly calling for the expulsion of the U.S. ambassador. Now they have decided on a common narrative -- that this is a coup attempt organized by the United States, Israel, and the Gulen movement.
Erdogan's initial reaction to lock down the hatches by dismissing police chiefs and changing reporting regulations to prevent further investigations into his party and even his own family has struck a raw nerve. The public this time seems far more skeptical of the conspiracy theories. For one thing the images of the $4.5 million, money counting machines, and many safes -- almost straight out of a Hollywood movie -- are difficult to erase. Furthermore, the explanations have stretched credulity: They range from the foreign conspirators planting the money and equipment to monies collected to build a school somewhere in Turkey or to be donated to a Balkan university -- take your pick.
Uncharacteristically, Erdogan this time yielded under pressure and reshuffled his cabinet. While he may recover, he is a much more diminished person at home and internationally. He will suffer losses in the municipal elections, but he has time to recover even if not completely before the presidential and general elections. Still, the Gezi protests have had a cumulative impact on his predicament. At home it is becoming more and more difficult for the public to buy into the fantastical conspiracy theories that target Turkey and Erdogan. Business confidence, a mainstay of the AKP's rule, has been shaken to the core as its currency has plunged to new lows.
Will Erdogan throw all caution to the wind in pursuit of short-term benefits and adopt a policy of confrontation with his real and imaginary enemies? This will further divide Turkey and, especially if the United States becomes a target, the costs, economic and political, in the long run could become prohibitive. The U.S.-Turkish relationship has been severely damaged as confidence in an ally leader who accuses Washington for fomenting a coup against him has been zeroed. The United States will continue working with Turkey; it has no other choice as everyday Turkish and U.S. officials engage in hundreds if not thousands of transactions. They range from exchanges within the NATO alliance to Afghanistan to trade and other economic relations to conversations over Syria and the rest of the Middle East. These are not about to disappear -- but Erdogan's hubris has already done real harm to a once close partnership.
Henri J. Barkey is a professor of international relations at Lehigh University.
